Jaskinia Raj – została odkryta w latach 1963/1964 r. Jest to wapienna jaskinia krasowa położona w pobliżu Chęcin w województwie świętokrzyskim na terenie rezerwatu przyrody, 11 km na południowy – zachód od Kielc.

W pawilonie wejściowym urządzona została również wystawa muzealna przedstawiające prehistoryczne obrazy życia codziennego. Długości korytarzy jaskini wynoszą 240 metrów. Temperatura wewnątrz jaskini jest stała i wynosi 9 stopni. Jaskinia Raj wyróżnia się dobrze zachowaną szatą naciekową. Korytarze powstały w dewonie ok. 350 mln lat temu. W późnym trzeciorzędzie i czwartorzędzie jaskinia powiększała się. Zamieszkiwana była przez neandertalczyków. W ciągu ostatnich tysięcy lat wejście do jaskini zostało całkowicie zasypane (co zapewne ochroniło szatę naciekową jaskini).

Została odkryta w 1963 roku podczas wydobywania kamienia do celów budowlanych. W 1964 jaskinię odwiedziło 4 uczniów i nauczycielka z Krakowa i to oni nadali odkryciu właściwy rozgłos. Ze względu na urodę oraz dla kontrastu z istniejącymi w okolicach jaskiniami nazywanymi Piekło otrzymała miano jaskini Raj. Przeprowadzono wiele prac górniczych, aby zabezpieczyć i udostępnić jaskinię dla zwiedzających. W miejscu dawnego wejścia wybudowana została sztolnia prowadząca do jaskini i zabezpieczająca mikroklimat wewnątrz jaskini. Wykonano chodniki i szyb wentylacyjny. W 1968 uznano jaskinię za rezerwat przyrody.

Od 1972 roku jaskinia udostępniona jest do zwiedzania pod opieką przewodnika. Zainstalowane jest oświetlenie elektryczne. Długość trasy wycieczkowej to 180 m i zwiedzanie trwa około 45 minut. Rozpoczyna się w muzeum, gdzie wystawione są znaleziska z jaskini, np. kawałki narzędzi, kości zwierząt. Znajdują się też tutaj figury woskowe przedstawiające neandertalczyków, jacy mogli mieszkać kiedyś w tym miejscu.

Do jaskini wejście prowadzi przez sztucznie przekopany chodnik o długości 21 metrów. Trasa wiedzie przez Komorę Wstępną, Komorę Złomisk, ponownie przez sztucznie przekopany chodnik do Sali Kolumnowej. Po przejściu przez mostek trasa prowadzi przez najbogatszą w nacieki Salę Stalaktytową przez Salę Wysoką i Komorę Wstępną do pawilonu muzealnego i wyjścia. W samej jaskini można obejrzeć różne formy naciekowe, czasem o oryginalnych kształtach, jak stalaktyty, stalagmity, kolumny naciekowe i perły jaskiniowe, jeziorka i pola ryżowe.

* źródło: Wikipedia